9 września obchodzimy Światowy Dzień Świadomości FASD. To ważne wydarzenie dla wszystkich osób pracujących z drugim człowiekiem. Każdy dzień, który uczy o potrzebach naszych pacjentów, o ich trudnościach i codziennych wyzwaniach, przed jakimi stają, jest na wagę złota. W niniejszym artykule wszystkim zainteresowanym przybliżymy nieco istotę zjawiska.

Czym jest FASD?

• Spektrum Poalkoholowych Wrodzonych Zaburzeń Rozwojowych – to zaburzenia rozwojowe dzieci wynikające z narażenia płodu na działanie alkoholu.
• Do rozwoju powyższej jednostki chorobowej przyczynia się jedynie spożywanie alkoholu przez kobiety w ciąży. Oznacza to, że nawet niewielka ilość alkoholu może spowodować uszkodzenia rozwojowe u dziecka (głównie mózg) oraz inne organy dziecka w zależności od etapu rozwoju płodu
• Oznacza to, że FASD nie jest dziedziczny i można mu zapobiec poprzez całkowitą abstynencję od alkoholu w czasie ciąży
• Formą pomocy dla dzieci i młodzieży z FASD jest podjęcie terapii w możliwie jak najszybszym momencie od momentu diagnozy

Dane:

• Badania opublikowane przez PARPA (Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych) „Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce. Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.”:
• badanej grupie kobiet, które były kiedykolwiek w ciąży, 7,1 % z nich przyznało, że piły alkohol w czasie ciąży
• 49,3 % kobiet pijących w ciąży zadeklarowało picie wina, 29,4 % picie wódki, a 21,1 % picie piwa
• 9,8 % kobiet pijących w ciąży przyznało, że jednorazowo wypiły co najmniej 4 standardowe porcje alkoholu (czyli 4 x 30 ml wódki o mocy 40% lub 4 x 100 ml wina 12% lub 4 x 250 ml piwa 5%)
• 40,6 % kobiet przyznawało, że w czasie wizyt lekarz/ginekolog nie poruszał tematu alkoholu

Objawy FASD:

• wyróżnia się objawy pierwotne i wtórne. Objawy pierwotne odnoszą się do fizycznych i umysłowych cech, z którymi dziecko się rodzi. Niestety, nawet opieka medyczna nie ma wpływu na obecność tych objawów.
• Objawy pierwotne (fizyczne) to m.in. opadające powieki, szeroko rozstawione oczy, krótki, zadarty nos, szeroka nasada nosa, płaska środkowa część twarzy, mała słabo rozwinięta żuchwa, mała głowa w stosunku do wieku, duże lub zdeformowane uszy, niedorozwój płytki paznokci u rąk i nóg, krótka szyja, słaba koordynacja wzrokowo-ruchowa, problemy ze słuchem y deformacja kości i stawów, krótkowzroczność i/lub zez, uszkodzenia narządów wewnętrznych
• Objawy pierwotne (umysłowe) to m.in. słaba samokontrola, nadpobudliwość, nadwrażliwość lub niedowrażliwość na dźwięki, dotyk, światło, trudności z przetwarzaniem nadmiernej ilości bodźców, zaburzenia snu, impulsywność (najpierw działa, a potem myśli), lękliwość (niepewność i ostrożność w nowych sytuacjach),opóźnienia rozwojowe y deficyt uwagi, problemy z pamięcią, trudności z matematyką, z myśleniem abstrakcyjnym, trudności z uczeniem się na błędach, trudności z orientacją w czasie i przestrzen, trudności adaptacyjne, zaburzone przywiązanie, zaburzenia myślenia przyczynowo-skutkowego
• Objawy wtórne powstają w ciągu życia dziecka. Na wystąpienie objawów wtórnych ma wpływ środowisko oraz sposób postępowania z dzieckiem. Do objawów wtórnych zalicza się m. in. lęk, złość, unikanie, wycofanie, zamknięcie się w sobie, kłamstwa, ucieczki z domu, przerwanie nauki szkolnej, zależność od innych, chęć zadowolenia innych, gwałtowne i szokujące zachowania, impulsywność, kłopoty z prawem, skłonność do uzależnień, choroby psychiczne, depresja, samookaleczanie się, bezrobocie, bezdomność, tendencje i zachowania samobójcze

Funkcjonowanie dzieci i młodzieży z FASD:

• Dzieci i młodzież z FASD funkcjonują w sposób regresywny w rozwoju
• Dzieci najmłodsze (do 3 ciego roku życia)- widoczne mogą być problemy z karmieniem przez problemy ze ssaniem pokarmu. Inne trudności dotyczyć mogą trudności fizjologicznych związanych ze snem, nadmierną drażliwością oraz trudnościami w sferze sensorycznej (głównie w obszarze dźwięków, świateł)
• Dzieci przedszkolne – obserwuje się nadpobudliwość ruchową oraz trudności w skupieniu uwagi poprzez rozkojarzenia, trudności w rozumieniu przyczynowo-skutkowym, zaburzenia koordynacji ruchowej
• Dzieci w wieku szkolnym- widoczny może być wolniejszy rozwój fizyczny, umysłowy i fizyczny w porównaniu do rówieśników. Dzieci te mają problemy w kontaktach międzyludzkich, często bawią się z dziećmi młodszymi od siebie. Bywają impulsywne i mają trudności w komunikowaniu się. Nie rozumieją konsekwencji swoich zachowań i nie potrafią ich przewidzieć. Przestrzeganie reguł jest dla nich niezwykle trudne, dlatego też okres szkolny jest dla nich ogromnym wyzwaniem.
• Młodzież – Rozwój fizyczny nastolatków zaczyna się zmieniać – przybierają na wadze i może pojawić się zanik dysmorfii twarzy. Jednak rozwój psychospołeczny jest nadal cofnięty. Nastolatki doświadczają trudności w relacjach społecznych. Codzienne funkcjonowanie utrudnia im słaba zdolność do właściwej oceny sytuacji, samodzielnego rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji związanych także z edukacją (istnieje ryzyko porzucenia szkoły).

Sygnały, które mogą świadczyć o FASD i są przesłanką do diagnozy:

1. dziecko zachowuje się w sposób charakterystyczny dla młodszego wieku
2. jest podatne na manipulacje i oszukiwanie przez innych
3. zmyśla i konfabuluje (opisuje różne sytuacje w sposób niezgodny z prawdą)
4. nie jest krytyczne wobec swojego zachowania, nie wyraża poczucia winy
5. ma trudności z koncentracją oraz nie może utrzymać uwagi przez dłuższy czas
6. ma trudności z nabywaniem nowych umiejętności i nauką szkolną
7. zapomina o wielu rzeczach, sytuacjach
8. stale coś gubi
9. ma trudności językowe (źle buduje zdania, nie potrafi stosować poprawnej składni, zdania są często niedokończone, niezrozumiałe)
10. zachowuje się impulsywnie i bez zastanowienia, jest wybuchowe
11. nie może „usiedzieć” w miejscu, jest niespokojne albo nadpobudliwe
12. zachowuje się agresywnie i/lub autoagresywnie
13. ukradło coś z domu i/lub poza nim